MOON+STAR ★ THE READING ROOM
Góra ze szkła: Przybliżenie japońskiego cloisonné ★
W Ashmolean znajduje się wazon z motylem, którego można w ogóle nie zauważyć z drugiego końca sali. Całość ma 9,2 centymetra wysokości. Jest też widok góry Fudżi w Tokio, mający ponad metr szerokości, z bankietem chmur, w który można by niemal wejść. Oba wykonano z emalii. Jeśli kiedykolwiek straciłeś pół godziny, powiększając zdjęcie z muzeum, te dwa są szczególnie niebezpieczne.
W Japonii słowo shippō oznacza „siedem skarbów”, co odnosi się do cennych materiałów wspomnianych w tekstach buddyjskich. V&A datuje złoty wiek japońskiego cloisonné na około lata 1880–1910. Dwóch twórców, Namikawa Yasuyuki i Namikawa Sōsuke, pracował w erze Meiji. Mieli to samo nazwisko, ale nie byli spokrewnieni. Obaj zostali mianowani artystami dworu cesarskiego w 1896 roku, przy czym Yasuyuki pracował w Kioto, a Sōsuke w Tokio.
Motyl, który zyskuje własną srebrną oprawę
Z daleka bladoróżowa emalia na małym wazonie z chryzantemą z Ashmolean wygląda niemal jak porcelana. Podejdź bliżej, a srebro wyjdzie na pierwszy plan. Wazon, wykonany w pracowni Yasuyukiego około 1903 roku, łączy cloisonné z cienkich drucików srebrnych z elementami ciętego srebra. Muzeum wskazuje, że uformowany metal staje się częścią obrazu. Można zrozumieć, dlaczego kuratorzy tak bardzo na nim się skupiają: srebro ma tyle detali, że można w nim zatracić wzrok, zanim jeszcze przyjrzy się kwiatowi.
W tradycyjnym cloisonné cienkie metalowe druciki dzielą powierzchnię na małe komory. Twórca wypełnia te przestrzenie kolorową pastą emaliową i wypala całość. Te cienkie przegrody zazwyczaj pozostają widoczne po zakończeniu prac. Na wazonie srebro odgrywa główną rolę na tle całej tej bladoróżowej emalii. Sygnatura pracowni jest wybijana w srebrnej podstawie, gdzie nigdy nie byłoby jej widać na zdjęciu z przodu.
Chmury, które trafiły do Chicago
Na tabliczce Sōsuke z 1893 roku przedstawiającej górę Fudżi góra niemal znika z obrazu. Znajduje się w prawym górnym rogu, wciąż pokryta śniegiem na szczycie, podczas gdy chmury przecinają panel po przekątnej. Na szarym niebie widać odrobinę liliowego. Krawędzie chmur zacierają się tak delikatnie, że trzeba chwili, by przypomnieć sobie, że patrzy się na wypaloną szkliwo.
Sōsuke uzyskał te miękkie krawędzie dzięki musen shippō, czyli cloisonné bez drucików. Druciki wyznaczały położenie emalii, a następnie usuwano je przed wypalaniem. Usunięcie przegród pozwoliło odcieniom spotykać się bez wyraźnej metalowej krawędzi. Narodowe Muzeum w Tokio odnotowuje, że tabliczka trafiła na Światową Wystawę Kolumbijską w Chicago w 1893 roku, gdzie zaprezentowano ją w sekcji malarstwa. Ten drobny szczegół nabiera sensu dopiero po zobaczeniu nieba.
Japońskie emalie miały już wtedy odbiorców poza Japonią. Kuratorzy LACMA opisują, jak zwiedzający zetknęli się z cloisonné z ery Meiji na międzynarodowych wystawach w Europie i Stanach Zjednoczonych, a także podczas podróży do Japonii. Mały wazon bez problemu zmieściłby się na półce w domu. Fuji Sōsuke, mająca ponad metr szerokości, musiała robić spore wrażenie w sali pełnej obrazów.
Otwórz oba zdjęcia z muzeum obok siebie i powiększ je tak, aby widzieć tylko jedną krawędź: srebro obok bladoróżowej emalii na wazonie, a następnie miejsce, gdzie chmura przechodzi w niebo. Motyl zachowuje swój kształt aż do ostatniego małego łuku. Chmura niemal znika, zanim zdążysz wskazać, gdzie się kończy.



